Adil nöbet dağılımı nasıl yapılır?

Nöbet listesine yapılan itirazların çoğu tek bir cümleye çıkar: "Bana daha çok yazılmış." Bu itiraz bazen haklıdır, bazen yalnızca görünüştedir. İkisini ayırmanın yolu, adaletin neye göre ölçüleceğini baştan belirlemek ve o sayıları her ay görünür tutmaktır.

"Adil" neyi eşitlemek demek?

Herkesin aynı sayıda nöbet tutması kulağa adil gelir ama çoğu klinikte doğru ölçü bu değildir. Kıdemler farklı sorumluluk taşır, bazı günler diğerlerinden ağırdır ve bir ay az tutan bir sonraki ay fazla tutabilir. Adil bir dağılım genellikle şu dört şeye birlikte bakar:

1. Aynı kıdemdeki doktorların nöbet sayısı
2. Hafta sonu ve resmi tatil nöbetlerinin sayısı
3. Birkaç ay boyunca biriken toplam
4. İsteklerin ne kadarının karşılandığı

Hangi ölçüyü kullanacağınızı ekiple birlikte belirleyip yazılı hale getirmek, sonradan çıkan tartışmaların çoğunu baştan çözer. Kural bilinince itiraz kişiye değil kurala yapılır.

Aynı kıdem içinde eşit sayı

Kıdemli ve yeni başlayan asistanın aynı sayıda nöbet tutması beklenmeyebilir; kliniğin düzenine göre kıdemliler daha az ya da farklı türde nöbet tutar. Eşitlik asıl olarak aynı kıdemdekiler arasında aranır. Örneğin birinci yıl asistanların her biri ayda yedi ya da sekiz nöbet tutuyorsa, içlerinden birinin on bir nöbet tutması açıklama gerektirir.

Kıdem gruplarını netleştirmek için kliniğe başlama tarihini esas almak işe yarar: kimin hangi grupta olduğu tartışma konusu olmaktan çıkar ve yeni gelen biri kendiliğinden doğru gruba girer.

Her gün aynı ağırlıkta değil

Bir salı nöbeti ile bir cumartesi nöbeti aynı yükü taşımaz. Bu farkı görmenin en basit yolu nöbetleri iki ayrı sütunda saymaktır: toplam nöbet ve hafta sonu/tatil nöbeti. Toplamlar eşit olsa bile hafta sonu sütunu dengesizse liste adil görünmez.

Bayramlar

Bayram nöbetleri yılda yalnızca birkaç kez gelir; aylık bakıldığında dengelenemez. Kimin hangi bayramda nöbet tuttuğunu yıllık bir listede tutmak ve bir sonraki bayramda sırayı oradan devam ettirmek, bu konudaki en yaygın ve en anlaşılır yöntemdir.

Nöbet ertesi

Nöbet ertesi günün boş bırakılması da dağılımın bir parçasıdır. Ardışık günlerde ya da çok sık aralıklarla nöbet yazılan doktor, toplam sayısı az olsa bile yorgun düşer. Nöbetler arasında makul bir aralık bırakmak, sayı kadar önemlidir.

Tek ayda değil, aylar boyunca denge

Bazı aylar mükemmel bir denge kurmak mümkün olmaz: izinler aynı haftaya denk gelir, rotasyonlar ekibi küçültür. Bunu dert etmek yerine dengeyi birkaç aylık bir dönemde kurmayı hedefleyin. Bu ay iki nöbet fazla tutan, gelecek ay iki eksik tutarsa dönem sonunda eşitlik sağlanmış olur.

Bunun için geçmiş ayların sayılarının elinizin altında olması gerekir. Her ay sonunda kimin kaç nöbet, kaç hafta sonu ve hangi birimde kaç gün çalıştığını kaydetmek, bir sonraki listenin en önemli girdisidir.

İstekleri adil karşılamak

Doktorların nöbet istekleri listenin adil algılanmasında belirleyicidir. Her isteği karşılamak çoğu zaman mümkün olmaz; önemli olan hangi isteğin neden karşılandığının anlaşılır olmasıdır.

• İstekleri tek bir kanaldan ve bir son tarihe kadar toplayın.
• Herkesin bir ayda kaç istekte bulunabileceğini belirleyin.
• Karşılanamayan isteği not edin ve bir sonraki ay önceliği ona verin.
• Zorunlu durumları (sağlık, ailevi) sıradan tercihlerden ayırın.

Sayıları görünür kılmak

Adil bir liste, adil olduğu görülebilen listedir. Ay sonunda kişi başına nöbet ve hafta sonu sayılarını ekiple paylaşmak, "bana daha çok yazılıyor" hissini sayılarla karşılamanın en etkili yoludur. Sayılar dengesizse bunu da açıkça görür ve bir sonraki ay düzeltirsiniz.

Basit bir denge tablosu

Hangi araçla hazırlarsanız hazırlayın, her ay sonunda şöyle bir tablo tutmak işin çoğunu görür:

Tablodaki sayılar örnektir. Bu örnekte Dr. A bu ay bir nöbet fazla tutmuş, ama son üç ayın toplamında Dr. B'nin bir gerisinde: dağılım dönem boyunca dengeli.